Przemoc domowa a odpowiedzialność karna, cz. 2

Przemoc domowa a odpowiedzialność karna, cz. 2

Przemoc domowa a odpowiedzialność karna, cz. 2

Jak wynika z badań, które przedstawiła prof. Beata Gruszczyńska z Katedry Kryminologii i Polityki Kryminalnej Uniwersytetu Warszawskiego, w Polsce co 40 sekund jakaś kobieta doznaje przemocy.

Jak zatem w świecie – można powiedzieć – POWSZECHNEJ PRZEMOCY DOMOWEJ – mogą radzić sobie osoby, które tej przemocy doznają???.

To trudne pytanie, bowiem z praktyki sądowej (dodam, że przez 5.lat byłem biegłym sądowym z zakresu przemocy domowej przy 2.Sądach Okręgowych) wiem, że organy ścigania oraz instytucje powołane do przeciwdziałania przemocy domowej, są całkowicie niewładne i nie przygotowane, tak merytorycznie, jak i organizacyjnie. Ponadto, sprawy o przemoc domową są często bagatelizowane i „zamiatane pod przysłowiowy dywan”.

W polskim systemie prawnym co prawda istnieją przepisy, które mają za zadanie przeciwstawiać się przemocy domowej oraz zwalczać to zjawisko, ale często z uwagi na uwarunkowanie kulturowe i społeczne, takie jak powszechne zjawisko patriarchatu, są bagatelizowane i lekceważone przez instytucje powołane do zwalczania przemocy domowej.

Poniżej przedstawiono przepisy prawne, które mają chronić ofiary przemocy domowej, ale w mojej ocenie mają one charakter czysto deklaratoryjny i nie są konsekwentnie przestrzegane i stosowane.

Kary i środki karne stosowane wobec sprawców przemocy domowej

(stan prawny na dzień 20.03.2020 r. w zakresie następujących aktów prawnych:

  1. Kodeks postępowania karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. 1997 Nr 89 poz. 555, Dz.U. z 2020 r. poz. 30.);
  2. Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553, Dz. U. z 2019 r. poz. 1950, 2128.)

Na wstępnym etapie postępowania karnego, tytułem środka zabezpieczającego, sąd może oddać oskarżonego pod dozór policji (art. 275. kpk) lub zastosować tymczasowy areszt (art. 250. kpk). Przesłanki, jakie dają sądowi lub prokuratorowi prawo zastosowania kary o charakterze izolacyjnym to:

  • uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia albo wolności świadka lub osoby dla niego najbliższej (art. 250. § 2b. kpk);

•        uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego, zwłaszcza gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on stałego miejsca pobytu (art. 258. § 1. pkt 1) kpk);

•        istnieje uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub wyjaśnień, lub w inny bezprawny sposób będzie utrudniał postępowanie karne (art. 258. § 1. pkt 2) kpk);

•        uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził (art. 258. § 3. kpk).

W przypadku przemocy domowej szczególne znaczenie nabiera obawa matactwa i chęć wpływania na zeznania pokrzywdzonych – w tym namawianie ich do składania fałszywych zeznań na korzyść oskarżonego, jak również kierowanie przez oskarżonego pod adresem pokrzywdzonych gróźb karalnych, mających pozbawić ich życia lub zdrowia.

W znowelizowanym kodeksie postępowania karnego dodano kolejny, jakże ważny z punktu widzenia przemocy w rodzinie środek zabezpieczający:

•        tytułem środka zapobiegawczego można nakazać oskarżonemu o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej okresowe opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził (art. 275a. § 1. kpk). Sąd stosuje ten środek na wniosek Policji lub prokuratora.

W postępowaniu właściwym przed sądem, które rozpoczyna się od wniesienia i odczytania aktu oskarżenia, sąd, oprócz kary zasadniczej, np. pozbawienie wolności, ograniczenie wolności lub kara grzywny, może zastosować względem skazanego środki karne, przewidziane w katalogu środków karnych, które zawarte są w kodeksie karnym, np.:

  • nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 39.pkt 2e kk);

•        sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego. (art. 41a. § 1. kk).

W przypadku złamania sądowego zakazu kontaktowania się czy zbliżania się do ofiar, sprawcy grozi kara:

Art. 244. kk Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności, wykonywania czynności wymagających zezwolenia, które są związane z wykorzystywaniem zwierząt lub oddziaływaniem na nie, prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, wstępu na imprezę masową, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób lub zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, zakazu posiadania wszelkich zwierząt albo określonej kategorii zwierząt albo nie wykonuje zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w sposób w nim przewidziany, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Ponadto sąd może stosować środki związane z poddaniem sprawcy próbie, zwłaszcza, gdy zawiesza wykonanie kary.

Zawieszając wykonanie kary, sąd zobowiązuje, a jeżeli orzeka środek karny, może zobowiązać skazanego zgodnie z art. 72. § 1. pkt 1–8 kk, do:

1) informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,

2) przeproszenia pokrzywdzonego,

3) wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,

4) wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,

5) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,

6) poddania się terapii uzależnień,

6a) poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,

6b) uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,

7) powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,

7a) powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,

7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,

8) innego stosownego postępowania w okresie próby, które może zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa

– przy czym orzeka się przynajmniej jeden z obowiązków.

Zawieszając wykonanie kary, zgodnie z art. 72. § 1a kk, sąd nakładając obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7a kk, wskazuje minimalną odległość od osób chronionych, którą skazany obowiązany jest zachować.

oraz, zgodnie z art. 72. § 1b kk, sąd nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7b kk, określa sposób kontaktu skazanego z pokrzywdzonym.

Ponadto sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39. pkt 7.kk albo zobowiązać skazanego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, chyba, że orzekł środek kompensacyjny.

Wszystkie zmiany legislacyjne w prawie, dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie, mają za zadanie lepiej chronić ofiary przemocy domowej, poprzez usprawnienie procedury karnej, wyposażenie organów ścigania w nowe uprawnienia, przyznanie uprawnień ofiarom przemocy, a także penalizowaniem przestępstw.  

Samo prawo i zawarte w nim normy prawne dotąd pozostaną jedynie w sferze deklaratoryjnym, dopóki organy i instytucje powołane do jego stosowania nie będą bezwzględnie je egzekwowały.

Ponadto, niezbędna jest edukacja w zakresie praw, jakie mają ofiary przestępstw na tle przemocy domowej.

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •